Akomodacja oka – na czym polega i jak skutecznie ćwiczyć oko?

Akomodacja to fizjologiczny proces adaptacyjny układu optycznego jakim jest oko. Aby zrozumieć jak to działa i dlaczego zaburzenia w tym obszarze stanowią poważny problem, skupmy się na kilku powszechnych zjawiskach. Czy zdarza Ci się, że po kilku godzinach spędzonych przed ekranem komputera lub telefonu, pojawia się spadek ostrości? Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że był to wynik zaburzonej akomodacji oka.

Akomodacja - co to jest?

Akomodacja (nazywana również nastawnością oka) to niezależna od woli człowieka zdolność narządu wzroku do dostosowania się do warunków. Dzięki temu możemy dobrze widzieć to, co jest tuż przed naszymi oczami (książkę, ekran telefonu) oraz to, co położone jest daleko (znaki drogowe, krajobrazy). Dopóki działa prawidłowo - możemy nie zdawać sobie nawet sprawy z istnienia akomodacji.

Przy prawidłowo funkcjonujących oczach możemy zauważyć ciekawe zjawisko, które wydaje się oczywiste. Gdy w jednej chwili patrzymy na coś, co jest bardzo blisko, a następnie przenosimy wzrok na obiekt zlokalizowany w oddali, to wystarczy kilka sekund, by uzyskać ostrość. To właśnie jest mechanizm zwany akomodacją oka.

Działanie akomodacji

Mechanizm akomodacji to możliwość zmiany mocy skupiającej oka. Odpowiada za to elastyczna soczewka - struktura wewnętrzna gałki ocznej - oraz współpracujący z nią mięsień rzęskowy:

• Podczas patrzenia w dal mięsień rzęskowy rozluźnia się, a więzadełka, czyli włókna obwódki rzęskowej, napinają się i rozciągają soczewkę. W ten sposób staje się ona bardziej płaska, przez co jej moc optyczna maleje.
• Natomiast gdy patrzymy na coś położonego blisko, mięsień rzęskowy kurczy się, co powoduje rozluźnienie więzadełek. Pod wpływem własnej elastyczności soczewka przybiera bardziej kulisty, wypukły kształt, a jej moc łamiąca wzrasta.

Warto wiedzieć, że skurcz mięśnia rzęskowego nie zachodzi w izolacji. Patrząc na blisko położone obiekty, uruchamia się tzw. triada akomodacyjna (odruch na bliż). Składają się na nią trzy równoległe procesy:

• Akomodacja - zmiana kształtu soczewki (uwypuklenie) i wzrost jej mocy optycznej;
• Konwergencja - zbieżny ruch obu gałek ocznych do wewnątrz, skierowany na oglądany obiekt;
• Zwężenie źrenic - ograniczenie ilości światła wpadającego do oka, co zwiększa głębię ostrości i redukuje aberracje sferyczne (wbrew powszechnym mitom źrenice przy akomodacji na bliż się zwężają, a nie rozszerzają).

Zaburzenia akomodacji

Zaburzenia akomodacji mogą mieć charakter naturalny, a więc związany ze starzeniem się organizmu. Inne przyczyny nieprawidłowości bywają czynnościowe, czyli wynikające ze stylu życia, chorób czy zmęczenia.

• Prezbiopia - dotyczy osób po 40. roku życia i jest wynikiem utraty elastyczności soczewki i osłabienia mięśnia rzęskowego.
• Niedowład akomodacji - może wystąpić chwilowo w wyniku zmęczenia i ogólnego osłabienia organizmu 9np. podczas choroby, infekcji)
• Skurcz (spazm) akomodacji - gdy mięsień rzęskowy pozostaje w stałym napięciu może wywoływać tzw. pseudokrótkowzroczność.
• Opóźnienie akomodacji - spowolnione reagowanie na zmiany obserwowanych obiektów.

Poza prezbiopią, pozostałe zaburzenia mają najczęściej związek z długotrwałym korzystaniem z urządzeń ekranowych. Praca przy komputerze, gry czy scrollowanie - każda z tych czynności stanowi poważne obciążenie dla naszych oczu.

Objawy zaburzeń akomodacji

Problemy z prawidłowym nastawianiem ostrości wzroku dają bardzo jednoznaczne sygnały. Do najczęstszych objawów należą:

• zamglenia przy czytaniu lub pracy przy komputerze;
• konieczność odsuwania tekstu lub ekranu telefonu od oczu;
• trudność z uzyskaniem ostrości po przeniesieniu wzroku z ekranu na coś bardziej oddalonego;
• bóle głowy (szczególnie w okolicy czołowej i skroniowej) pojawiające się podczas pracy wzrokowej;
• astenopia – uczucie zmęczenia oczu, któremu towarzyszy pieczenie, łzawienie i zaczerwienienie;
• podwójne widzenie lub chwilowy brak stabilności obrazu.

Ćwiczenia akomodacji oka - jak trenować?

We współczesnych świecie trudno zrezygnować czy nawet ograniczyć korzystanie z urządzeń ekranowych. Stały się one częścią naszej rzeczywistości. Dobrą informacją jest to, że mięsień rzęskowy można wzmacniać, poprawiając w ten sposób jego elastyczność i wytrzymałość na zmęczenie. To specyficzna joga dla oczu, która przynosi doskonałe rezultaty.

Proste ćwiczenia, które możesz robić w domu i pracy

1. Zasada 20-20-20

Jeżeli pracujesz przy komputerze - co 20 minut rób przerwę na 20 sekund i skieruj wzrok na obiekt oddalony o minimum 20 stóp (ok. 6 metrów). Ćwiczenie to natychmiast rozluźnia skurczony mięsień rzęskowy.

2. Przenoszenie ostrości (z dali do bliży) - wykonuj przez 3-5 minut dziennie.

• Wybierz obiekt znajdujący się blisko (np. długopis trzymany w odległości 20 cm) oraz obiekt w oddali (za oknem).
• Skoncentruj wzrok na długopisie przez 5 sekund. Następnie przenieś wzrok na obiekt w oddali i staraj się uzyskać i utrzymać ostrość przez kolejne 5 sekund.
• Powtarzaj ćwiczenie naprzemiennie. Możesz wykonywać je obuocznie lub osobno, zasłaniając jedno oko dłonią (trening jednooczny).

3. Przybliżanie i oddalanie tekstu - do tego prostego treningu z zakresu akomodacji możesz wykorzystać cokolwiek - ulotkę, książkę, gazetę. Weź do ręki tekst i odsuń go na długość ramienia, a następnie powoli przybliżaj do nosa, starając się utrzymać ostrość. Gdy tekst zaczyna się rozmazywać, zatrzymaj go na 3 sekundy, po czym powoli odsuń. Powtórz tę czynność 10 razy.

Jeśli Twoje problemy z widzeniem mają poważniejszy charakter - warto skonsultować się ze specjalistą. Terapia widzenia znajduje zastosowanie w wielu przypadkach.

Kiedy ćwiczenia nie wystarczą? Pomoc optyczna i leczenie

Ćwiczenia akomodacyjne przynoszą świetne rezultaty u osób młodszych. Można w ten sposób zniwelować konsekwencje długiej nauki i pracy biurowej. Ale nawet najlepszy trening oczu nie zahamuje procesu rozwoju starczowzroczności.

Gdy amplituda akomodacji spada poniżej poziomu umożliwiającego swobodne czytanie, niezbędne staje się zastosowanie pomocy optycznych.
Okulary korekcyjne to funkcjonalne i ładne dodatki, które pozwolą Ci widzieć doskonale w każdej sytuacji. W tym zakresie mamy kilka możliwości, które najlepiej skonsultować z okulistą lub optometrystą.

Typ okularów możemy dostosować, biorąc pod uwagę nasz tryb życia, nawyki i pracę.

• Okulary do czytania (jednoogniskowe) - korygują widzenie w jednej, bliskiej odległości.
• Okulary progresywne - zapewniają płynne widzenie na każdą odległość (dal, odległości pośrednie, bliż) bez konieczności ciągłego zdejmowania oprawek.
• Okulary biurowe - idealne rozwiązanie dla osób, które większość czasu spędzają w pomieszczeniach. Ten rodzaj soczewek okularowych gwarantuje komfort widzenia przy odległościach małych i średnich.

Źródła:

J. R. Hussaindeen, A. Murali, Accommodative Insufficiency: Prevalence, Impact and Treatment Options [w:] Clinical Optometry 2020 Sep 11:12

Yi Pang, Qing-Qing Tan, Helen Gabriel, Sandra Block, Jingyun Wang, Application of the Convergence Insufficiency Symptom Survey in Oculomotor Dysfunction and Accommodative Insufficiency [w:] Optometry and Vision Science 2021 Aug 1;98(8)

A. Chen, T. Roberts, S. Cotter, M. Kulp, L. Sinnott, E. Borsting, Y. Tea, L. Jones-Jordan, R. Hertle, G. L. Mitchell, L. E. Arnold, C. Chase, M. Scheiman, Effectiveness of vergence/accommodative therapy for accommodative dysfunction in children with convergence insufficiency [w:] Ophthalmic & Psysiological Optics 2021 Jan;41(1)

M. L. Maagaard, I. Nisted, T. Bek, Vergence Exercises for Six Weeks Induce Faster Recovery of Convergence Insufficiency Than Accommodation Exercises in School Children [w:] Investigative Ophthalmology & Visual Science 2021 May 3;62(6)