Goniotomia - zabieg w leczeniu jaskry

Podwyższone ciśnienie w oku stanowi jedno z największych zagrożeń dla zdrowia narządu wzroku. W obliczu diagnozy jaskry, nowoczesna okulistyka stawia na rozwiązania oszczędzające, skuteczne i bezpieczne. Jedną z czołowych metod mikrochirurgicznych jest goniotomia czyli procedura należąca do grupy zabiegów MIGS (Minimally Invasive Glaucoma Surgery). Na czym dokładnie polega ten zabieg, u kogo jest wskazany i jak wygląda proces przygotowania? Tego dowiesz się z naszego artykułu.

Czym jest goniotomia?

Goniotomia to mikroinwazyjna procedura chirurgiczna wykorzystywana w leczeniu jaskry. Polega na precyzyjnym nacięciu lub usunięciu niedrożnych naczyń w obszarze kąta przesączania oka.

Głównym celem zabiegu jest przywrócenie naturalnego odpływu cieczy wodnistej z przedniej komory gałki ocznej do kanału Schlemma. Dzięki temu możliwe jest trwałe i znaczne obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, co chroni nerw wzrokowy przed postępującym uszkodzeniem.

Jakie problemy i schorzenia leczy goniotomia?

Goniotomia znajduje zastosowanie w konkretnych postaciach jaskry, gdzie celem jest udrożnienie fizjologicznej drogi odpływu płynu z oka:

1. Jaskra wrodzona (u niemowląt i dzieci) - jest to zabieg pierwszego wyboru w przypadku najmłodszych pacjentów, u których występuje wrodzona wada anatomiczna, blokującej kąt przesączania.
2. Jaskra otwartego kąta - stosowana u dorosłych jako technika oszczędzająca, pozwalająca na redukcję lub całkowite wyeliminowanie konieczności przewlekłego stosowania kropli przeciwjaskrowych.
3. Jaskra wtórna oraz jaskra współwystępująca z zaćmą - u wielu dorosłych pacjentów goniotomia jest bardzo często łączona w trakcie jednej procedury z operacją zaćmy, co daje podwójny efekt terapeutyczny.

Przy jakich objawach wskazana jest goniotomia?

Kwalifikacja do goniotomii następuje po szczegółowej ocenie okulistycznej. Wskazaniami do zabiegu są m.in.:

• Objawy jaskry wrodzonej u niemowląt i dzieci:
  - światłowstręt (mrużenie oczu, odwracanie głowy od światła),
  - nadmierne łzawienie i zaczerwienienie oczu,
  - powiększenie gałki ocznej (woloocze),
  - zmętnienie lub szarawy odcień rogówki.

• Objawy u dorosłych:
  - utrzymujące się podwyższone ciśnienie w oku pomimo stosowania leków,
  - nietolerancja lub skutki uboczne stosowania kropli przeciwjaskrowych,
  - postępujące ubytki w polu widzenia.

Zabiegu goniotomii - jak wygląda

Procedura goniotomii jest wykonywana przez doświadczonego chirurga okulistę. Kolejnymi etapami są:

Znieczulenie - u dzieci zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym, natomiast u dorosłych stosuje się znieczulenie miejscowe poprzez podanie odpowiednich kropli, co zapewnia pełen komfort i brak bólu podczas procedury.

Nacięcie zewnętrznej obwodowej warstwy oka - wymaga ingerencji zaledwie na 1-2 mm w tkankę rogówki.

Udrożnienie kąta przesączania - przy użyciu mikroskopu operacyjnego i specjalnej soczewki chirurgicznej, do przedniej komory oka lekarz wprowadza goniotom. Jest to precyzyjne mikroostrze lub mikronarzędzie do goniotomii (np. haczyk Kahook). Następuje nacięcie niedrożnej błony lub usunięcie wyselekcjonowanego fragmentu beleczkowania. W ten sposób tworzy się otwartą drogę dla odpływu płynu.

Zakończenie procedury - ze względu na mikroskopijny rozmiar nacięcia, w większości przypadków nie ma konieczności zakładania szwów. Rana goi się samoistnie a pacjentowi zakłada się jedynie opatrunek zabezpieczający gałkę oczną.

Czas trwania zabiegu to zazwyczaj od 15 do 30 minut.

Czy pacjent musi się jakoś przygotować?

Przygotowanie do goniotomii zależy od wieku pacjenta oraz wybranego rodzaju znieczulenia. Niezbędna jest dokładna diagnostyka, która stanowi podstawę kwalifikacji do zabiegu. Pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, w tym także o lekach przeciwzakrzepowych.

W dniu zabiegu należy stawić się na czczo, jeśli planowane jest znieczulenie ogólne. Przy znieczuleniu miejscowym u dorosłych zazwyczaj można być po lekkim posiłku.
Bardzo ważne jest stosowanie się do zaleceń po zabiegu:

• Używanie zalecanych kropli do oczu. Mogą to być antybiotyki i preparaty przeciwzapalne. Należy je aplikować zgodnie z harmonogramem ustalonym przez lekarza.
• Unikanie wysiłku fizycznego, dźwigania ciężarów oraz schylania się w ciągu pierwszych tygodni po zabiegu.
• Chronienie oka przed urazami.
• Unikanie dotykania i kontaktu z wodą z kranu.
• Zgłaszanie się na wyznaczone wizyty kontrolne w celu oceny spadku ciśnienia śródgałkowego.

Powikłania po goniotomii

Po goniotomii mogą wystąpić powikłania, z których najczęstsze to krwawienie do komory przedniej oka oraz przejściowy wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Krwawienie może pojawić się bezpośrednio po zabiegu i w pierwszych dniach rekonwalescencji, natomiast wzrost ciśnienia bywa obserwowany zarówno w pierwszych dniach, jak i w kolejnych tygodniach.

W badaniu obejmującym pacjentów po goniotomii u osób dorosłych wzrost ciśnienia odnotowano w 13% operowanych oczu, a krwawienie do komory przedniej występowało w zależności od zastosowanej techniki u około 8–26% oczu pierwszego dnia po operacji. Rzadziej może dojść do obrzęku rogówki, nadmiernego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego lub konieczności wykonania dodatkowego zabiegu.

Ryzyko i częstość powikłań zależą m.in. od zakresu przecięcia beleczkowania, stopnia zaawansowania jaskry oraz indywidualnego stanu oka.

Źródła:

Zeynep Aktas, Gokcen Deniz Gulpinar Ikiz, Current surgical techniques for the management of pediatric glaucoma: A literature review [w:] Frontiers in Ophthalmology 2023 Mar 22:3

Anil Kumar Mandal, Debasis Chakrabarti, Vijaya K Gothwal, Approach to primary congenital glaucoma: A perspective [w:] Taiwan Journal of Ophthalmology 2023 Oct 19;13(4)
Abdulrahman H Badawi, Ahmed A Al-Muhaylib, Adi Mohammed Al Owaifeer, Rakan S Al-Essa, Sami A Al-Shahwan, Primary congenital glaucoma: An updated review [w:] Saudi Journal of Ophthalmology 2019 Nov 7;33(4)

Sushmita Kaushik, Gaurav Gupta, Faisal Thattaruthody, Deepika Dhingra, Kiran Kumari, Atul Arora, Sagarika Snehi, Srishti Raj, Surinder S Pandav, Goniotomy for initial and re-surgery for childhood glaucoma in Northern India [w:] Indian Journal of Ophthalmology 2021 Jul 26;69(8)