Co to jest PD? Jak zmierzyć rozstaw źrenic?

PD to parametr określający odległość między źrenicami, podawaną w milimetrach. Jest potrzebny do prawidłowego wycentrowania soczewek okularowych względem indywidualnych cech oczu danej osoby. Może to być zapisane na dwa sposoby. Prawidłowo określone PD ma znaczenie dla komfortu widzenia, ponieważ pomaga ustawić soczewki okularowe w taki sposób, aby ich część optyczna znajdowała się we właściwym miejscu względem źrenic.

Co oznacza PD w okularach?

PD to skrót od angielskiego pupillary distance, czyli odległość źrenic. W praktyce optycznej określa się nim odległość między środkami źrenic albo, w przypadku pomiaru jednoocznego, odległość od środka nosa do środka każdej źrenicy.

Wartość PD podaje się w milimetrach, np. 62 mm. Taki zapis oznacza, że odległość między środkami obu źrenic wynosi 62 mm.

PD może występować w dwóch formach:

• PD obuoczne (binocular PD) - jedna wartość określająca odległość między środkami obu źrenic,
• PD jednooczne (monocular PD) - dwie wartości, np. 31 mm dla prawego oka i 32 mm dla lewego oka.

Te dwie wartości nie muszą być identyczne. Twarz człowieka nie jest idealnie symetryczna, dlatego odległość prawej i lewej źrenicy od środka nosa może się różnić. Przy dokładnym dopasowaniu okularów korekcyjnych, szczególnie przy wyższych mocach soczewek i szkłach progresywnych, pomiar jednooczny może być szczególnie istotny.

Dlaczego PD jest potrzebne do wykonania okularów?

Soczewka okularowa ma centrum optyczne, czyli punkt, przez który przechodzenie promieni światła nie powoduje dodatkowego efektu pryzmatycznego. Właściwe ustawienie tego punktu względem źrenicy jest jednym z elementów prawidłowej centracji okularów.

PD pomaga określić, gdzie względem oprawy powinny znaleźć się optyczne centra soczewek. Jeśli odległość źrenic zostanie nieprawidłowo określona lub soczewki zostaną źle wycentrowane, może powstać niezamierzony efekt pryzmatyczny.

W zależności od wielkości błędu, mocy soczewek i indywidualnej tolerancji użytkownika może to wiązać się m.in. z:

• uczuciem zmęczenia wzroku
• bólem głowy
• dyskomfortem podczas patrzenia
• niewyraźnym lub zniekształconym obrazem
• trudnością w przyzwyczajeniu się do nowych okularów

 
Samo występowanie takich objawów nie oznacza jednak automatycznie, że przyczyną jest nieprawidłowe PD. Podobne dolegliwości mogą mieć także inne przyczyny, np. niewłaściwa moc korekcyjna, nieprawidłowe ustawienie oprawy czy proces adaptacji do nowych okularów.

PD jednooczne i obuoczne - jaka jest różnica?

PD obuoczne podaje jedną liczbę, np. 64 mm. Jest to całkowita odległość między środkami prawej i lewej źrenicy.
PD jednooczne podaje dwie wartości, np.:

• prawe oko (R): 31 mm
• lewe oko (L): 33 mm

W takim przypadku suma obu wartości daje 64 mm, ale pomiar pokazuje dodatkowo, jak rozkłada się ta odległość po obu stronach nosa.

PD jednooczne pozwala więc uwzględnić różnice w budowie twarzy i dokładniej określić położenie soczewek względem każdego oka. Ma to szczególne znaczenie przy bardziej wymagających korekcjach oraz podczas dopasowywania soczewek progresywnych.

PD do dali i PD do bliży - czy są takie same?

PD do dali i bliży nie zawsze są takie same.
PD do dali odnosi się do ustawienia oczu podczas patrzenia na odległe przedmioty. Natomiast podczas patrzenia z bliska oczy wykonują konwergencję, czyli kierują się nieco bardziej do środka. Dlatego przy niektórych zastosowaniach określa się również PD do bliży.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy okulary są przeznaczone do konkretnych odległości widzenia. W przypadku zwykłych okularów jednoogniskowych do dali lub typowych okularów do czytania, sposób podawania tego parametru zależy od zastosowania i procedury stosowanej przez specjalistę lub optyka. Warto korzystać z wartości przeznaczonej do konkretnego rodzaju korekcji zamiast samodzielnie przeliczać ją na podstawie ogólnych reguł.

Jak zmierzyć PD?

Profesjonalny pomiar PD można wykonać specjalisty, który wykorzystuje odpowiednie urządzenia pomiarowego lub metodą manualną. W niektórych przypadkach dostępne są również narzędzia wykorzystujące aparat smartfona.
Możesz też wykonać pomiar samodzielnie. Najważniejsze jest zachowanie odpowiedniej pozycji głowy i oczu oraz dokładne odczytanie wartości w milimetrach. Najprostszą metodą domową jest pomiar za pomocą linijki. Można wykonać go przed lustrem lub poprosić o pomoc drugą osobę.

>> Tu możesz sprawdzić krok po kroku jak mierzyć PD

Czy można zmierzyć PD telefonem?

Tak. Współczesne rozwiązania cyfrowe mogą wykorzystywać aparat telefonu do określenia odległości między źrenicami. Istnieją aplikacje i narzędzia, które wykonują taki pomiar na podstawie obrazu twarzy.

Nie oznacza to jednak, że każdy pomiar wykonany telefonem będzie równie dokładny. Wynik może zależeć m.in. od jakości aparatu, oświetlenia, pozycji głowy, odległości od urządzenia i sposobu wykonania zdjęcia.

Jeżeli korekcja jest bardziej wymagająca, warto zweryfikować pomiar u specjalisty.

Jakie PD jest prawidłowe?

Nie istnieje jedna uniwersalna wartość PD odpowiednia dla wszystkich osób. Rozstaw źrenic jest indywidualną cechą anatomiczną. Dlatego sama liczba, np. 58, 62 czy 68 mm, nie pozwala stwierdzić, czy PD jest prawidłowe lub nieprawidłowe dla konkretnej osoby.

Ważniejsze od porównywania swojej wartości z ogólnym zakresem jest to, aby pomiar został wykonany prawidłowo i odpowiednio zastosowany przy wykonywaniu okularów.
Warto również pamiętać, że PD obuoczne nie zawsze pokazuje pełny obraz. Dwie osoby mogą mieć takie samo PD całkowite, ale różne wartości jednooczne, np. 30/34 mm i 32/32 mm.

Co jeśli nie mam PD na recepcie?

Brak PD na recepcie na okulary nie musi oznaczać problemu. Wartość ta nie zawsze jest zapisana w taki sam sposób jak moc sferyczna, cylinder czy oś.

Jeśli nie znasz swojego PD, możesz:

1. poprosić optyka lub optometrystę o wykonanie pomiaru
2. sprawdzić dokumentację otrzymaną podczas wcześniejszego doboru okularów
3. wykonać pomiar samodzielnie zgodnie z instrukcją
4. skorzystać z odpowiedniego narzędzia cyfrowego

Przy zamawianiu okularów korekcyjnych warto upewnić się, jakie dokładnie wartości są wymagane dla wybranego rodzaju soczewek.

Co się stanie, jeśli PD zostanie źle zmierzone?

Nieprawidłowe PD może spowodować, że soczewka nie będzie odpowiednio wycentrowana względem źrenicy. W takiej sytuacji może powstać niezamierzony efekt pryzmatyczny.

Znaczenie takiego błędu zależy m.in. od mocy soczewki i wielkości przesunięcia centrum optycznego. Z tego powodu niewielki błąd pomiaru nie musi powodować takich samych odczuć u każdej osoby.

Czy od okularów może boleć głowa? Jeżeli po odbiorze nowej pary zauważasz u siebie taki dyskomfort - warto zgłosić się do optyka i sprawdzić prawidłowość wykonania oraz ustawienia okularów.

Nie należy jednak zakładać, że nieprawidłowe PD powoduje trwałe pogorszenie wzroku. Jest to przede wszystkim parametr związany z prawidłową centracją i komfortem korzystania z korekcji.

Czy PD ma znaczenie w okularach progresywnych?

Tak. W przypadku okularów progresywnych dokładne dopasowanie okularów jest szczególnie ważne.

Soczewka progresywna zawiera strefy przeznaczone do patrzenia w różnych odległościach. Ich prawidłowe położenie względem oczu zależy nie tylko od PD, ale także od innych parametrów, m.in. wysokości montażowej, czyli położenia źrenicy względem oprawy.

Dlatego przy okularach progresywnych często wykorzystuje się pomiary jednooczne, a położenie źrenic określa się już w wybranej i odpowiednio dopasowanej oprawie. Pozwala to właściwie ustawić obszary soczewki przeznaczone do dali, odległości pośrednich i bliży.

PD a inne parametry dopasowania okularów

PD jest tylko jednym z parametrów potrzebnych do prawidłowego dopasowania okularów.

Parametr	Co określa?
PD	Położenie źrenic w płaszczyźnie poziomej
PD jednooczne	Odległość każdej źrenicy od środka nosa
Wysokość montażowa	Położenie źrenicy względem oprawy w pionie
Odległość wierzchołkowa	Odległość tylnej powierzchni soczewki od oka
Kąt pantoskopowy	Nachylenie oprawy względem twarzy

W prostych okularach jednoogniskowych nie wszystkie parametry mają takie samo znaczenie. W bardziej zaawansowanych konstrukcjach soczewek, zwłaszcza progresywnych, dokładność pomiarów i dopasowanie oprawy mają większe znaczenie dla prawidłowego wykorzystania konstrukcji soczewki.

Czy PD może się zmienić?

Rozstaw źrenic jest cechą anatomiczną, ale wynik pomiaru może różnić się w zależności od sposobu jego wykonania, odległości patrzenia czy zastosowanej metody.
Dlatego nie warto zakładać, że wartość zapisana wiele lat temu zawsze będzie najlepszym pomiarem do nowych okularów. Przy zakupie nowych okularów korekcyjnych można ponownie zweryfikować PD, szczególnie jeśli zmieniła się moc okularów, rodzaj soczewek lub oprawa.

 

 

Najczęstsze pytania o PD – FAQ

Co oznacza PD na recepcie na okulary?
PD oznacza Pupillary Distance, czyli odległość źrenic. Parametr jest podawany w milimetrach i służy do właściwego wycentrowania soczewek okularowych względem oczu.

Czy PD może być różne dla prawego i lewego oka?
Tak. Dlatego zamiast jednej wartości może być podane np. 31/32 mm. Oznacza to osobne wartości dla prawego i lewego oka.

Czy PD 62 mm jest prawidłowe?
Samo 62 mm nie jest ani wartością „dobrą”, ani „złą”. PD jest indywidualne dla każdej osoby. Najważniejsze jest prawidłowe wykonanie i zastosowanie pomiaru.

Czy mogę samodzielnie zmierzyć PD?
Tak. Można wykonać pomiar za pomocą linijki, lustra lub odpowiedniego narzędzia cyfrowego. Przy bardziej wymagających korekcjach warto jednak zweryfikować wynik u specjalisty.

Czy złe PD może powodować ból głowy?
Nieprawidłowa centracja soczewek może powodować dyskomfort, zmęczenie wzroku i bóle głowy. Nie oznacza to jednak, że każdy ból głowy podczas noszenia okularów wynika z błędnego PD. Przyczyną może być również np. niewłaściwa moc korekcyjna lub nieprawidłowe dopasowanie oprawy.

Czy do okularów progresywnych potrzebne jest PD?
Tak, ale samo PD nie wystarcza do pełnego dopasowania soczewek progresywnych. Znaczenie mają również m.in. wysokość montażowa i sposób osadzenia oprawy na twarzy.

Czy PD jest potrzebne przy zamawianiu okularów przez internet?
Tak, warto znać prawidłową wartość PD, ponieważ jest ona wykorzystywana do odpowiedniego wycentrowania soczewek. W zależności od rodzaju okularów mogą być potrzebne także inne parametry.

 

 

Źródła:

Michelle Mehta, Stellamaris Onyegbule, Prescribing and fitting spectacles: the role of pupillary distance and the optical centre [w:] Community Eye Health Journal May 15;37(122)

Vijay Sandeep Kumar Madrolu, Shiva Ram Male, Rishi Bhardwaj, Baskar Theagarayan, Influence of prismatic effect due to decentration of optical center in ophthalmic lens [w:] Health Science Reports 2023 Aug 1;6(8)

Jim Sheedy, Raymond F Hardy, John R Hayes, Progressive addition lenses--measurements and ratings [w:] Optometry 2006 Jan;77(1)

Nataša Vujko Muždalo, Matjaž Mihelčič, Individually designed PALs vs. power optimized PALs adaptation comparison [w:] Collegium Antropologicum 2015 Mar;39(1)