Woloocze – przyczyny, objawy i skutki

Nienaturalnie powiększona gałka oczna jest anomalią występującą u małych dzieci i stanowi najczęściej objaw jaskry wrodzonej. Woloocze jest efektem nieprawidłowej fizjologii narządu wzroku. W tym artykule wyjaśniamy na czym polega problem i jakie rozwiązania proponuje medycyna.

Mechanizm powstania i przyczyny woloocza

Lekarze określają woloocze łacińskim terminem buphthalmus, a istota zaburzenia tkwi w patologicznym wzroście ciśnienia wewnątrzgałkowego we wczesnym okresie życia dziecka.

U niemowląt struktury gałki ocznej - twardówka oraz rogówka - są jeszcze dość elastyczne, a więc tym samym podatne na rozciąganie. Gdy wewnątrz oka gromadzi się nadmiar płynu, wysokie ciśnienie dosłownie rozpycha gałkę oczną od środka, prowadząc do jej powiększenia.

Bezpośrednią przyczyną tego stanu jest najczęściej jaskra dziecięca. Wynika ona z nieprawidłowego wykształcenia się tzw. kąta przesączania w trakcie rozwoju płodowego. Kąt przesączania odpowiada za regularny odpływ cieczy wodnistej z oka. Jeśli ta struktura jest zablokowana lub niedorozwinięta, płyn nie może swobodnie krążyć w naczyniach oka, co prowadzi do gwałtownego wzrostu ciśnienia.

Najważniejsze objawy woloocza

Objawami woloocza są:

• nienaturalnie duże i wypukłe oczy – w większości przypadków (dotyczy to aż około 80%) zaburzenie dotyka obie gałki oczne;
• światłowstręt – dziecko unika jasnego światła, mruży oczy lub chowa twarz;
• nadmierne łzawienie – nie mające związku z płaczem ani infekcją;
• zaciskanie powiek – odruch wywołany dyskomfortem i bólem;
• matowa, zamglona rogówka – pod wpływem wysokiego ciśnienia rogówka traci swoją przezroczystość i staje się biaława lub sina;

Konsekwencje woloocza

Woloocze nie jest jedynie defektem kosmetycznym. To stan bezpośredniego zagrożenia dla zdolności widzenia. Ustawiczne wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe sieje spustoszenie w delikatnych strukturach oka. Najbardziej niebezpiecznym skutkiem utrzymywania się takiego stanu jest nieodwracalne uszkodzenie nerwu wzrokowego, który odpowiada za przekazywanie bodźców wzrokowych do mózgu.

Długotrwałe rozciąganie tkanek prowadzi również do uszkodzeń w głębszych warstwach rogówki. Skutkiem tego jest:

• utrwalenie się zmętnienia
• rozwój astygmatyzmu
• powstanie krótkowzroczności

W skrajnych przypadkach, gdy woloocze nie jest leczone, nieprawidłowość ta prowadzi do całkowitej i nieodwracalnej ślepoty.

Diagnostyka i nowoczesne metody leczenia woloocza

W przypadku woloocza najważniejszy jest czas, w którym zostanie podjęta reakcja medyczna. Podejrzenie wady rozwojowej powinno zostać jak najszybciej skonsultowane z okulistą. Specjaliści dysponują odpowiednimi metodami badań wzroku u dzieci i niemowląt.

Do zdiagnozowania woloocza wykorzystuje się:

- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego
- ocenę średnicy rogówki
- badanie dna oka w celu weryfikacji stanu nerwu wzrokowego

Podstawową metodą leczenia woloocza jest interwencja chirurgiczna. Farmakoterapia w postaci kropli do oczu obniżających ciśnienie, stosowana jest zazwyczaj jedynie wspomagająco lub jako przygotowanie do operacji.

Zabiegi takie jak goniotomia czy trabekulektomia mają na celu mechaniczną rekonstrukcję dróg odpływu cieczy wodnistej. Im szybciej uda się ustabilizować ciśnienie wewnątrzgałkowe, tym większa szansa na uratowanie wzroku dziecka i zahamowanie dalszego powiększania się oka.

Źródła:

Eun Jung Lee, Do Young Park, Changwon Kee, Sei Yeul Oh, Jong Chul Han, Corneal enlargement in congenital glaucoma exhibits predominant peripheral corneal thinning [w:] Scientific Reports volume 15, Article number: 22769 (2025)

Cansu Yuksel Elgin, Ceyhun Elgin, In their eyes: parental experiences navigating pediatric glaucoma diagnosis, treatment, and care in Turkey — a qualitative study [w:] BMC Pediatrics 02 June 2025, Volume 25, article number 444

Kaberi B. Feroze, Kyle Blair, Bhupendra C. Patel, Buphthalmos [w:] National Library of Medicine 2025 Jan 20.

Abdulrahman H Badawi, Ahmed A Al-Muhaylib, Adi Mohammed Al Owaifeer, Rakan S Al-Essa, Sami A Al-Shahwan, Primary congenital glaucoma: An updated review [w:] Saudi Journal of Ophthalmology 2019 Oct-Dec;33(4)