Astygmatyzm – przyczyny, objawy, leczenie

Blisko co trzecia osoba na świecie ma astygmatyzm, a szacuje się, że te liczby ciągle będą rosły. Jeżeli stwierdzono u Ciebie taką wadę wzroku, to masz problem z nieostrym widzeniem – zarówno z bliska, jak i z daleka. Częstym objawem są również rozmyte kontury poszczególnych obrazów, co wpływa na zaburzenie poczucia przestrzeni. Bezpośrednią przyczyną astygmatyzmu najczęściej jest nieprawidłowy kształt rogówki. Sprawdź jak diagnozuje się tę wadę i w jaki sposób możesz odzyskać prawidłową ostrość widzenia.

Astygmatyzm – co to jest?

Astygmatyzm to wada wzroku nazywana także niezbornością, która powoduje zniekształcenie oraz rozmycie obrazu. Wynika to z różnych sił załamywania równoległych promieni świetlnych, co następuje w dwóch różnych płaszczyznach układu optycznego oka. Przyczyną jest nieprawidłowy kształt rogówki lub soczewki.

Aby wyjaśnić istotę astygmatyzmu, trzeba wziąć pod lupę pojęcie meridianu, czyli południka oka. Jest to umowny kierunek lub przekrój przechodzący przez środek rogówki i soczewki. Można go porównać do linii biegnących przez globus od bieguna do bieguna. W okulistyce meridiany służą do opisu krzywizny rogówki i siły załamywania światła w różnych kierunkach. W oku o prawidłowej budowie wszystkie meridiany mają niemal taką samą krzywiznę, dlatego światło skupia się w jednym punkcie na siatkówce. Przy astygmatyzmie sytuacja wygląda inaczej, ponieważ dwa główne meridiany (najbardziej stromy i najbardziej płaski), położone zwykle pod kątem 90° względem siebie, mają różną krzywiznę i różną moc optyczną. W efekcie promienie świetlne nie skupiają się w jednym punkcie, lecz w dwóch różnych ogniskach, co powoduje nieostre lub zniekształcone widzenie.

Ciekawostkę stanowi fakt, że większość ludzi rodzi się z tzw. astygmatyzmem fizjologicznym nieprzekraczającym wartości 0,5 dioptrii cylindrycznej. Taka lekka nieregularność jest traktowana jako margines normy, który nie wymaga korekcji.

Astygmatyzm rogówkowy i soczewkowy

Są dwa rodzaje astygmatyzmu, ponieważ nieprawidłowy kształt może dotyczyć rogówki lub soczewki oka.

Astygmatyzm rogówkowy jest najczęściej spotykaną postacią tej wady. Niezborność powstaje wtedy, gdy rogówka nie ma prawidłowego kształtu regularnej kuli. U astygmatyków przypomina raczej piłkę do rugby, co powoduje różne załamywanie światła.

Astygmatyzm soczewkowy występuje znacznie rzadziej, a jego źródłem jest nieprawidłowy kształt, położenie lub budowa soczewki stanowiącej wewnętrzną część gałki ocznej. Nawet jeśli rogówka ma prawidłową krzywiznę, zaburzenia w obrębie soczewki mogą powodować nierównomierne załamywanie promieni świetlnych.

Ten rodzaj astygmatyzmu może być wrodzony, ale bywa również związany z procesami starzenia się oka, zmianami pourazowymi lub niektórymi schorzeniami wpływającymi na strukturę soczewki.

Objawy astygmatyzmu

Z punktu widzenia pacjenta objawy astygmatyzmu są takie same, bez względu na typ wady. Najczęściej pojawiają się:

• niewyraźne widzenie z bliska i z daleka
• rozmywanie się konturów przedmiotów
• zamglenia
• trudności z dostrzeganiem szczegółów
• odruchowe mrużenie oczu
• skłonność do zmęczenia oczu
• pogorszenie komfortu podczas czytania lub korzystania z urządzeń elektronicznych
• bóle głowy szczególnie w okolicy płata czołowego
• niewyraźne widzenie źródeł światła (rozproszone kontury, zamazane plamy światła)
• problemy z koncentracją (podczas pracy przy komputerze, podczas czytania)
• zaburzenia poczucia przestrzeni

Przyczyny astygmatyzmu

Nie ma jednej konkretnej przyczyny astygmatyzmu. Zaburzenie może wynikać z kilku czynników:

1. Uwarunkowania genetyczne

Jest to najczęstsza przyczyna astygmatyzmu. Wada często występuje rodzinnie i może być obecna od urodzenia. U wielu osób astygmatyzm rozwija się w okresie dzieciństwa wraz ze wzrostem gałki ocznej.

2. Choroby rogówki

Niektóre schorzenia mogą prowadzić do rozwoju lub nasilenia astygmatyzmu, zwłaszcza:

• stożek rogówki
• zwyrodnienia rogówki

3. Urazy oka

Uszkodzenie rogówki lub jej gojenie po urazie może zmienić krzywiznę powierzchni oka, prowadząc do powstania astygmatyzmu.

4. Zabiegi i operacje okulistyczne

Po niektórych procedurach chirurgicznych, zwłaszcza operacjach rogówki lub usunięcia zaćmy, może pojawić się lub zwiększyć astygmatyzm. Wynika to ze zmian w kształcie rogówki związanych z gojeniem tkanek.

5. Zmiany związane z wiekiem

Choć astygmatyzm często występuje od dzieciństwa, jego wartość i oś mogą zmieniać się wraz z wiekiem. Jest to związane m.in. ze zmianami napięcia tkanek, budowy rogówki i soczewki.

Mity na temat astygmatyzmu

Istnieje kilka nieprawdziwych przekonań na temat astygmatyzmu. Przede wszystkim - nie ma on nic wspólnego z korzystaniem z komputera czy telefonu. Owszem - jest to czynnik, który powoduje zmęczenie oczu, napięcia gałek ocznych, a światło niebieskie generowane przez urządzenia ekranowe ma działanie negatywne na siatkówkę, ale nie wywołuje astygmatyzmu.
Również czytanie przy słabym oświetleniu jako przyczyna astygmatyzmu należy do fałszywych przekonań, podobnie jak kwestia noszenia lub nienoszenia okularów.

Astygmatyzm – pierwsze objawy wady wzroku

Początki astygmatyzmu są zazwyczaj mylone ze zwykłym zmęczeniem lub chwilowym pogorszeniem widzenia. Nie lekceważ takich sygnałów, ponieważ astygmatyzm się nie cofa. Brak korekcji pogłębia dyskomfort i powoduje nasilenie objawów utrudniających funkcjonowanie.

Jeśli podejrzewasz u siebie tę wadę wzroku, możesz wykonać test na astygmatyzm online. Choć oczywiście niezbędna jest wizyta u specjalisty i przeprowadzenie odpowiednich badań wzroku.

Astygmatyzm można wykryć podczas badania refrakcji oka, które jest standardowym elementem profilaktyki, którą można wykonać u okulisty lub optometrysty. Metody wykorzystywane do wykrywania astygmatyzmu to:

Autorefraktometr - jest to komputerowe badanie wykonywane za pomocą autorefraktometru. Urządzenie analizuje sposób załamywania światła w oku i wstępnie określa wartość astygmatyzmu, moc cylindra oraz jego oś.

Badanie refrakcji subiektywnej - to najbardziej precyzyjna metoda doboru korekcji. Pacjent patrzy na tablicę optotypów i porównuje różne ustawienia soczewek w foropterze lub oprawie próbnej. Badanie pozwala ustalić moc sferyczną, cylindryczną oraz oś astygmatyzmu.

Keratometria - czyli topografia rogówki, to badanie mierzące krzywiznę powierzchni rogówki. Umożliwia ocenę astygmatyzmu rogówkowego i jest często wykonywane przy doborze soczewek kontaktowych. Pozwala wykryć nawet niewielkie lub nieregularne formy astygmatyzmu oraz ocenić stany chorobowe.

Jak widzi osoba z astygmatyzmem?

Niewłaściwa budowa rogówki lub soczewki powoduje nieostry obraz o rozmazanych liniach. Sposób widzenia osoby z astygmatyzmem można porównać do zdjęć wykonanych w ruchu, czyli rozmazanych i nieostrych. Kontury są niewyraźne, a linie zakrzywione lub zamglone.

Astygmatycy zmagają się z dużym problemem po zmroku z powodu wrażliwości na światło. To poważne utrudnienie podczas jazdy samochodem. Reflektory, lampy czy neony mogą się w różny sposób zamazywać. Często pojawia się efekt przypominający kometę - np. światło latarni widziane jest z ogonem świetlnym.

Leczenie astygmatyzmu lub korekcja

Dokładny sposób radzenia sobie z tym problemem zależy od rodzaju wady i stopnia zaawansowania. Możliwa jest laserowa korekcja astygmatyzmu. To skuteczny sposób na zredukowanie około 5-6 dioptrii cylindrycznych. Jest kilka metod, m.in.:

• LASIK
• FemtoLASIK
• PRK (fotorefrakcyjna keratektomia)
• SMILE

Jednak nie każdy pacjent może być zakwalifikowany do zabiegu. Dlatego niezbędne są szczegółowe badania. O możliwości wykonania laserowej korekcji astygmatyzmu decyduje m.in.:

• grubość rogówki
• ogólny stan oczu
• wielkość wady

Jeżeli astygmatyzm jest skutkiem choroby, leczenie może obejmować również terapię schorzenia podstawowego. Jeśli nieprawidłowości są wynikiem stożka rogówki, to można poddać się zabiegowi cross-linking. Także przy bliznach i urazach istnieją rozwiązania chirurgiczne.

Większość osób decyduje się na korekcję astygmatyzmu za pomocą okularów wyposażonych w szkła cylindryczne.

A jeśli interesują Cię soczewki kontaktowe - zapraszamy do sklepu Bezokularow.pl.

Astygmatyzm a inne wady

Czy możliwe jest współwystępowanie więcej niż jednej wady? Tak, u większości osób dochodzi do różnych kombinacji zaburzeń. Jednoczesny astygmatyzm i krótkowzroczność to częste zjawisko. Niezborność może także współistnieć z nadwzrocznością i z prezbiopią. Na każdy z wymienionych przypadków istnieje odpowiednie rozwiązanie. W naszym sklepie optycznym możesz zamówić okulary korekcyjne i skorzystać z profesjonalnego doradztwa naszych specjalistów.

Konsekwencje astygmatyzmu

Brak jakiejkolwiek korekcji astygmatyzmu może prowadzić do różnych konsekwencji, choć ich nasilenie zależy od wieku pacjenta oraz stopnia wady. U dorosłych najczęściej powoduje pogorszenie jakości widzenia, które utrudnia wiele zwykłych czynności i obniża komfort życia:

- przewlekłe zmęczenie wzroku (astenopia)
- pieczenie lub łzawienie
- dyskomfort podczas czytania i pracy przy komputerze
- trudności z utrzymaniem koncentracji wzrokowej
- bóle głowy

Brak interwencji w sprawie korekcji astygmatyzmu u dzieci może prowadzić do:

• niedowidzenia - to najważniejsze potencjalne powikłanie obniżające ostrość wzroku, którego późniejsze leczenie jest znacznie trudniejsze
• opóźnienie rozwoju funkcji wzrokowych - nieskorygowana wada może utrudniać naukę czytania, pisania i rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej
• zez - każda nieskorygowana wada zwiększa ryzyko rozwoju zeza

Źródła:

Jun Zhang, Yifei Wu, Bhavna Sharma, Ritu Gupta, Shantanu Jawla, Mark A Bullimore, Epidemiology and Burden of Astigmatism: A Systematic Literature Review [w:] Optometry and Vision Science 2023 Mar 1;100(3)

Yuta Ueno, Risa Nomura, Takahiro Hiraoka, Katsuhito Kinoshita, Mutsuko Ohara, Tetsuro Oshika, Comparison of corneal irregular astigmatism by the type of corneal regular astigmatism [w:] Scientific Reports 2021 Aug 4;11:15769

Vinny Keshav, Bonnie An Henderson, Astigmatism Management with Intraocular Lens Surgery [w:] Ophthalmology 2021 Nov;128(11)

S. Ramamurthy, B. Soundarya, G. Sachdev, Topography-guided treatment in regular and irregular corneas [w:] Indian Journal of Ophthalmology 2020 Nov 23;68(12)