Krótkowzroczność – co to jest?

Krótkowzroczność, inaczej - miopia, to bardzo powszechna na całym świecie wada wzroku. Jeśli jesteś krótkowidzem to tracisz ostrość widzenia przy oglądaniu przedmiotów, które są dalej.To, w jakiej odległości zaczynasz tracić ostrość widzenia - zależy od stopnia krótkowzroczności. Jest to poważne utrudnienie w życiu codziennym. Bezpośrednią przyczyną krótkowzroczności jest wydłużony kształt gałki ocznej, a największy wpływ na powstanie wady mają procesy rozwoju zachodzące w dzieciństwie. Ryzyko krótkowzroczności u dzieci można zmniejszyć, a samą wadę można korygować i leczyć. Wszystko to objaśniamy w tym artykule.

Na czym polega krótkowzroczność?

Najczęściej występującą wadą wzroku jest krótkowzroczność osiowa, która jest wynikiem nieprawidłowej budowy oka. Gałka oczna jest wydłużona w osi przednio-tylnej (poziomej, tzw. osi optycznej). Z tego powodu promienie docierające do oka nie skupiają na siatkówce, tylko przed nią. W konsekwencji osoba z krótkowzrocznością musi przybliżać do siebie przedmioty, które chce obejrzeć lub tekst, który chce przeczytać, ponieważ dopiero wtedy może uzyskać odpowiednią ostrość obrazu.
Istnieje jeszcze dwa rodzaje tego zjawiska:

• krótkowzroczność krzywiznowa - jej przyczyną jest zbyt duża krzywizna rogówki lub soczewki (zbyt wypukłe). Wówczas układ optyczny za mocno załamuje światło. Wada może współistnieć z astygmatyzmem;
• krótkowzroczność refrakcyjna polega na zwiększonej mocy refrakcyjnej ośrodków optycznych oka, np. przy początkowej zaćmie. Powodem zaburzeń widzenia jest zmiana współczynnika załamania, a nie kształt oka, Przyczyną może być też obrzęk soczewki wywołany cukrzycą. Krótkowzroczność refrakcyjna jest wadą nabytą i może być przejściowa.

Przyczyny krótkowzroczności

Przyczyny krótkowzroczności są badane i analizowane od bardzo wielu lat. Naukowcy brali pod uwagę różne prawdopodobne hipotezy. Dziś wiemy, że wpływ na rozwój wady wzroku wpływają zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe. Obserwacje wykazują, że dzieci, których przynajmniej jeden rodzic jest krótkowzroczny, mają znacznie wyższe ryzyko rozwoju wady.

Równocześnie współczesne dowody sugerują, że styl życia, zwłaszcza intensywna praca wzrokowa z bliska (korzystanie z telefonu, czytanie, praca przy komputerze), niewystarczająca ekspozycja na światło dzienne i aktywność na świeżym powietrzu w kluczowym etapie rozwoju, sprzyjają nieprawidłowemu rozwojowi oka i jego nadmiernemu wydłużeniu.

Niektóre współczesne metaanalizy podkreślają, że czas spędzany przed ekranem wiążą się ze wzrostem ryzyka miopii u dzieci. To informacja szczególnie istotna w erze powszechnej komputeryzacji i intensywnego korzystania z takich urządzeń. Ponadto zmiany stylu życia - mała aktywność fizyczna i niewielki kontakt z naturalnym światłem słonecznym, zaburzają mechanizmy regulujące wzrost gałki ocznej. To właśnie czas spędzany w ciągu dnia na świeżym powietrzu, według najnowszych badań działa ochronnie i ogranicza progresję krótkowzroczności.

Objawy krótkowzroczności

Jednym z pierwszych widocznych dla osób w otoczeniu objawów krótkowzroczności jest mrużenie oczu. Taki nawyk można dostrzec u większości krótkowidzów. Odruch ten bierze się stąd, że lekko przymknięte oczy powodują zmniejszenie rozproszenia obrazu na siatkówce. To w pewnym stopniu poprawia ostrość.

Warto znać objawy krótkowzroczności, ponieważ można wówczas zauważyć problem na wczesnym etapie u bliskich i innych osób w naszym otoczeniu. To szczególnie ważne w przypadku dzieci.

Innymi objawami krótkowzroczności są:

• rozmyty obraz przy patrzeniu na obiekty w oddaleniu
• automatyczne przybliżanie przedmiotów do twarzy
• zmęczenie oczu (astenopia)
• bóle głowy, zwłaszcza w okolicy czoła i skroni
• pieczenie oczu
• pogorszenie widzenia w ciemności i po zmroku
• częsty odruch pocierania oczu
• trudności w prowadzeniu pojazdów (zwłaszcza nocą)

Różne stopnie krótkowzroczności

Krótkowzroczność jest oceniana w kilku stopniach:

• krótkowzroczność mała (niska) - nie przekraczająca - 3,0 dioptrii
• krótkowzroczność średnia - między - 3,0 a - 6,0 dioptrii
• krótkowzroczność duża (wysoka) - powyżej - 6,0 dioptrii
• krótkowzroczność patologiczna (zwyrodnieniowa) - wada szybko postępująca, powyżej - 8,0 dioptrii

Diagnozowanie krótkowzroczności

Rozpoznanie krótkowzroczności wymaga kilku prostych badań. Jako pierwsze wykorzystuje się dobrze znane tablice Snellena. Konieczne jest także badanie refrakcji, które pozwala określić moc korekcji. Jest to pomiar komputerowy przy użyciu autorefraktora lub poprzez dobór mocy szkieł próbnych.
Pacjent, który trafi do gabinetu okulistycznego z podejrzeniem krótkowzroczności, może też mieć wykonane:

• badanie w lampie szczelinowej
• retinoskopię
• badanie dna oka
• biometrię (pomiar długości gałki ocznej)

Czy krótkowzroczność może się cofnąć?

Krótkowzroczności nie da się cofnąć, ale możliwe jest spowolnienie i zahamowanie rozwoju. Wiele zależy od tego, jak mocno rozwinięty jest ten problem. Brak jakichkolwiek działań spowoduje, że krótkowzroczność będzie rosła o ok. 0,5-1,0 dioptrię w ciągu roku.

U dzieci dobry efekt przynoszą ćwiczenia oczu. Bardzo ważne jest:

• konsekwentne noszenie okularów korekcyjnych
• dbanie o zdrowe nawyki w trakcie nauki i pracy
• systematyczne badanie wzroku

>> Dowiedz się więcej jak wygląda badanie wzroku u dzieci i niemowląt

Powikłania związane z krótkowzrocznością

U osób z krótkowzrocznością, zwłaszcza gdy jest w stopniu średnim i dużym, istnieje duże ryzyko kilku powikłań. Wynikają one głównie z wydłużenia gałki ocznej, które rozciąga struktury oka, szczególnie siatkówkę. Najczęstsze problemy będące konsekwencją krótkowzroczności, to:

• zwyrodnienia obwodowe siatkówki
• zwyrodnienia plamki żółtej
• pęknięcia i otwory w siatkówce
• odwarstwienie siatkówki
• neowaskularyzacja naczyniówkowa
• zwiększone ryzyko jaskry otwartego kąta
• szybszy rozwój zaćmy
• zmętnienie ciała szklistego

Krótkowzroczność – leczenie stosowane najczęściej

Istnieją dwa najpopularniejsze sposoby radzenia sobie z krótkowzrocznością – zastosowanie okularów lub soczewek, tzw. minusów. Dzięki odpowiedniej korekcji światło skupia się na siatkówce, a Ty widzisz z prawidłową ostrością obiekty znajdujące się w pewnym oddaleniu od Ciebie. Ważne żeby korekcja była precyzyjnie dopasowana do potrzeb pacjenta. Zobacz, jak sprawdzić, czy potrzebujesz okularów.

W spowolnieniu rozwoju krótkowzroczności stosowana jest atropina w bardzo niskich stężeniach. Badania dowiodły, że niskie dawki tej substancji zmniejszały tempo narastania wady o około 30 - 35%. Najlepsze efekty uzyskiwano u dzieci w wieku 6–10 lat, z obciążeniem genetycznym (krótkowzroczni rodzice) oraz u pacjentów, u których wcześnie wada szybko się rozwijała.

U dzieci stosuje się też ortokorekcję soczewkami kontaktowymi, które zakładane są na noc. Dzięki temu przednia część rogówki zmienia swój kształt, co tymczasowo polepsza wzrok. Taki efekt utrzymuje się przez cały dzień po zdjęciu soczewki.

W leczeniu krótkowzroczność stosowana jest też laserowa korekcja. Zabieg niwelujący wadę jest podejmowany tylko u dorosłych osób. Warunkiem przeprowadzenia laserowej korekcji krótkowzroczności jest ustabilizowana wada, która nie ma tendencji do narastania.

Choć krótkowzroczność osiowa, krzywiznowa i refrakcyjna różnią się, to w kwestii korekcji metody są podobne, natomiast leczenie przyczynowe jest inne. Okulary i soczewki korygują efekt optyczny, czyli ogniskowanie obrazu przed siatkówką, a nie samą przyczynę.

Są różnice w leczeniu przyczynowym, gdy mówimy o kontroli progresji. Krótkowzroczność krzywiznowa jest problemem krzywizny układu optycznego, nie długości oka, więc w wybranych przypadkach w leczeniu stosuje się laser modelujący krzywiznę rogówki.

Krótkowzroczność refrakcyjna polega na zmianie indeksu załamania.Tu możliwe jest realne usunięcie przyczyny wady poprzez leczenie choroby podstawowej i wymianę soczewki (np. operacja zaćmy).

Krótkowzroczność – czy nosić okulary cały czas?

Radzenie sobie z objawami krótkowzroczności polega przede wszystkim na używaniu odpowiednich okularów korekcyjnych. Osoby krótkowzroczne powinny nosić je cały czas. Brak skorygowania wady wzroku powoduje napięcia mięśni gałek ocznych. Narząd wzroku podlega wytężonej pracy,co może powodować migreny, ogólne zmęczenie i postęp wady.

Bibliografia:

N. Martínez-Albert, I. Bueno-Gimeno, A. Gené-Sampedro, Risk Factors for Myopia: A Review [w:] Journal of Clinical Medicine 2023, 12(18)

Dan-Lin Li, Carla Lanca, Seang-Mei Saw, Andrzej Grzybowski, Chen-Wei Pan, Visual environmental risk factors in outdoor activities and near work and potential mechanisms [w:]
Ophthalmic & pPhysiological Optics: the Journal of the British College of Ophthalmic Opticians 2025 Jul;45(5)

S. Sze-Yee Lee, G. Lingham, P. G. Sanfilippo, Incidence and Progression of Myopia in Early Adulthood [w:] JAMA Ophthalmology 2022 Feb 1;140(2)

J. Yam, X. J. Zhang, Y. Zhang, Y. M. Wang, S. M. Tang, F. F. Li, K. W. Kam, S. Ko, B. Yip, A. Young, C. Tham, L. J. Chen, C. P. Pang, Three-Year Clinical Trial of Low-Concentration Atropine for Myopia Progression (LAMP) Study: Continued Versus Washout: Phase 3 Report [w:] Ophthalmology 2022 Mar;129(3)