Jakie są wady wzroku? 4 najczęstsze problemy z oczami

Do najczęściej występujących wad refrakcji należą krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm. Osobnym problemem związanym z widzeniem z bliska jest prezbiopia, która pojawia się wraz z wiekiem na skutek zmniejszenia zdolności akomodacyjnych oka.

Brak korekcji wad wzroku prowadzi do przewlekłego zmęczenia wzroku, zaburzeń ostrości i bólów głowy. Okulary korekcyjne z indywidualnie dobranymi soczewkami to najprostsze i najczęściej wybierane rozwiązanie. Prawidłowe widzenie jest możliwe wtedy, gdy promienie światła skupiają dokładnie na siatkówce.

Rodzaje wad wzroku

Problemy ze wzrokiem utrudniają codzienne funkcjonowanie, a także wykonywanie obowiązków zawodowych. Dlatego, jeżeli odczuwasz jakikolwiek dyskomfort - umów się na wizytę do specjalisty. Nieskorygowana wada wzroku oznacza wiele niedogodności, w tym także pogorszone samopoczucie, zaczerwienienie oczu i kłopoty z koncentracją.

Wady wzroku to:

Krótkowzroczność

Co to jest? To wada, w której oko ma zbyt dużą moc optyczną w stosunku do swojej długości lub jest zbyt długie w osi przednio-tylnej. Promienie światła po przejściu przez układ optyczny oka skupiają się przed siatkówką, zamiast na niej. Dlaczego powstaje krótkowzroczność? Może być związana z nadmierną długością gałki ocznej lub zbyt dużą mocą optyczna rogówki lub soczewki. Wpływ ma genetyka i czynniki środowiskowe. Ryzyko krótkowzroczności jest większe u osób, których rodzice mają tę wadę. Znaczenie może mieć także duża ilość pracy z bliska oraz niewystarczająca ilość czasu spędzanego na świeżym powietrzu w kluczowych etapach rozwoju w dzieciństwie.

Jak widzi osoba z tą wadą? Twarze, obiekty, napisy, znaki drogowe czy numery autobusów w większej odległości są dla krótkowidza rozmazane. Dobrze mogą widzieć jedynie przedmioty blisko oczu. Skala problemu zależy od wielkości wady. Przy niewielkiej krótkowzroczności rozmycie może być niewielkie. Typowym objawem krótkowzroczności jest odruch mrużenia oczu Występuje też zmęczenie oczu lub bóle głowy, jeśli wada nie jest skorygowana.

Jak się ją koryguje krótkowzroczność? Stosuje się okulary ze szkłami o ujemnej mocy optycznej (minusami) lub odpowiednio dobranych soczewek kontaktowych. U wielu osób możliwe są również chirurgiczne metody korekcji wady. U dzieci i młodzieży, u których krótkowzroczność postępuje, stosuje się także metody kontroli jej progresji, dobierane przez specjalistę indywidualnie do wieku i sytuacji pacjenta.

Nadwzroczność

Co to jest? To wada, w której układzie optycznym oka promienie światła skupiają się za siatkówką. Przy niewielkiej nadwzroczności oko kompensuje to zmianą kształtu soczewki, co wyostrza nieco widzenie na różnych odległościach. Dlaczego powstaje nadwzroczność? Przyczyną jest zbyt krótka gałka oczna lub zbyt mała moc optyczna rogówki lub soczewki.

Jak widzi osoba z tą wadą? Niewielka nadwzroczność bywa przez długi czas nieodczuwalna za sprawą akomodacji. Większa wada oznacza nieostrość podczas patrzenia z bliska, trudności przy czytaniu, pracy przy komputerze. Typowe objawy dalekowzroczności to zmęczenie wzroku, uczucie napięcia gałek ocznych oraz bóle głowy przy dłuższej pracy wzrokowej. U dzieci nieskorygowana nadwzroczność może zwiększać ryzyko wystąpienia zeza.

Jak się koryguje nadwzroczność? Za pomocą soczewek okularowych o dodatniej mocy optycznej (plusów) lub odpowiednio dobranych soczewek kontaktowych. To, czy korekcja jest potrzebna i jaka powinna być jej moc, ocenia się podczas badania wzroku. W przypadku dzieci szczególnie ważne jest odpowiednio wczesne wykrycie i niezwłoczne skorygowanie.

Astygmatyzm

Co to jest? Wada określana też jako niezborność, wynikającą z nieprawidłowej krzywizny jednej lub większej liczby powierzchni optycznych oka, najczęściej rogówki. Różne przekroje układu optycznego mają wówczas różną moc, dlatego światło nie skupia się w jednym punkcie. Dlaczego powstaje? Astygmatyzm jest wynikiem nieregularnej lub spłaszczonej krzywizny rogówki. Może być wrodzony lub nabyty z powodu urazu, powikłań po operacjach okulistycznych i chorób rogówki.

Jak widzi osoba z tą wadą? Bez względu na odległość występuje nieostre i zniekształcone widzenie. Jednoczesny astygmatyzm i krótkowzroczność jest możliwy, tak samo współwystępowanie z nadwzrocznością. Typowe objawy to rozmazane, niewyraźne kontury przedmiotów. Pionowe i poziome linie są odbierane z różną ostrością. Przy braku korekcji pojawia się szybko zmęczenie wzroku oraz bóle głowy, trudności z dostrzeżeniem szczegółów.

Jak się koryguje astygmatyzm? Okulary z soczewkami cylindrycznymi lub odpowiednio dobrane toryczne soczewki kontaktowe pozwalają na redukcję nieprawidłowości. W wybranych przypadkach możliwa jest chirurgiczna korekcja.

Prezbiopia

Co to jest? Nazywana też starczowzrocznością, wada jest wynikiem osłabiającej się akomodacji. Dlaczego powstaje? Jest to konsekwencja starzenia się oka. Soczewka oka staje się mniej elastyczna po czterdziestce i zdolność zmiany mocy optycznej przy różnych odległościach gwałtownie spada. Punkt bliży stopniowo oddala się od oka.

Jak widzi osoba z tą wadą? Charakterystyczna jest trudność z uzyskaniem ostrego obrazu z bliska. Tekst w gazecie, książce czy obraz w telefonie jest nieostry. Widzenie w dali może pozostać dobre, choć prezbiopia może również współwystępować z inną wadą refrakcji.
Typowe objawy prezbiopii to automatyczne odsuwanie od oczu telefonu, tekstu lub innych obiektów. Braku korekcji powoduje zmęczenie oczu, problemy nasilają się przy słabym oświetleniu. Jak się koryguje prezbiopię? Za pomocą okularów do bliży, okularów dwuogniskowych lub progresywnych. Istnieją też progresywne soczewki kontaktowe (multifokalne).

Skala wady wzroku – dlaczego jest ważna?

W trakcie stawiania diagnozy okulista określa, jak duża jest wada wzroku. Skala jest dostosowana do każdej z przypadłości. Dzięki temu, że specjalista sprawdzi stopień pogłębienia się problemów ze wzrokiem, jest w stanie przypisać Ci odpowiednie okulary, np. plusy lub minusy.

Skala przy krótkowzroczności w standardowym podziale medycznym to:

• Niska: do -3,0 D
• Średnia: od -3,25 D do -6,0 D
• Wysoka: powyżej -6,0 D

Skala przy dalekowzroczności

• Niska – nie przekracza +2,0 dioptrii
• Umiarkowana – od +2,0 do +5,0 dioptrii
• Wysoka – powyżej +5,0 dioptrii

Zgodnie z przepisami prawa pracy, osoba zatrudniona w oparciu o umowę o pracę, może uzyskać dofinansowanie do okularów.

Jaka wada wzroku kwalifikuje do niepełnosprawności?

Możliwe jest także uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z powodu zaawansowanej wady wzroku. Warto skorzystać z tego przywileju, ponieważ uprawnia on m.in. do specjalne warunków w pracy. W jakich przypadkach jest to możliwe?

Znaczny stopień niepełnosprawności – dotyczy osób z całkowitą lub praktyczną ślepotą obuoczną. Ostrość wzroku po korekcji nie przekracza 5%. Pole widzenia jest zawężone do ok. 20 stopni.

Umiarkowany stopień niepełnosprawności – obejmuje osoby, u których ostrość wzroku wynosi 6-10%. Pole widzenia wynosi maksymalnie 30 stopni.

Lekki stopień niepełnosprawności – kwalifikują się do tego osoby z obuoczną bezsoczewkowością, jednookie oraz takie, u których maksymalna ostrość osiąga 25%.

Chirurgiczne metody korekcji wad wzroku – alternatywa dla okularów

Choć okulary i soczewki kontaktowe pozostają najpopularniejszym rozwiązaniem, to nowoczesna mikrochirurgia oka pozwala na trwałe wyeliminowanie lub znaczne ograniczenie wad refrakcji.

Dla pacjentów z zdiagnozowaną krótkowzrocznością, dalekowzrocznością czy astygmatyzmem podstawową opcją jest laserowa korekcja wzroku (m.in. zabiegi metodami Femto-LASIK, PRK czy mikroinwazyjny SMILE). Polega ona na precyzyjnym wymodelowaniu kształtu rogówki za pomocą wiązki lasera tak, aby światło ponownie skupiało się dokładnie na siatkówce.

Czy istnieją inne wady wzroku?

Tak. Opisane problemy nie są jedynymi, jakie zna okulistyka.to podstawowe wady refrakcji, ale w praktyce spotyka się również inne zaburzenia, np. różnowzroczność. Prezbiopia jest natomiast związana przede wszystkim ze zmniejszeniem zdolności akomodacyjnej oka wraz z wiekiem

Poza tymi czterema, istnieją też takie pojęcia jak:

• różnowzroczność (anizometropia)
• afakia
• zaburzenia akomodacji
• inne zaburzenia refrakcji

Źródła:

E. Tokarz-Sawińska, Correction of refractive errors in patients with strabismus. Part II. Clinical aspects of refraction--spectacle and contact lens correction [w:] Klinika Oczna 2012;114(3)

Salai Dhavamathi Janarthanan, Kaleem Samiyullah, Gopinath Madheswaran, Shonraj Ballae Ganeshrao, Kathleen Watt, Exploring the impact of optical corrections on visual functions in myopia control-a scoping review [w:] International Ophthalmology 2024 Feb 9;44(1)

Scott A Read 1, Stephen J Vincent, Michael J Collins, The visual and functional impacts of astigmatism and its clinical management [w:] Ophthalmic & Physiological Optics 2014 May;34(3)

P. Morgan, N. Efron, E. Papas, M. Barnett, N. Carnt, D. Dutta, A. Hepworth, J.A. Little, M. Nagra, H. Pult, H. Schweizer, B. Shen Lee, L. Subbaraman, A. Sulley, A.Thompson, A. Webster, M. Markoulli, BCLA CLEAR Presbyopia: Management with contact lenses and spectacles [w:] Contact Lens & Anterior Eye 2024 Aug;47(4)

Eye care, Vision impairment and blindness: Refractive errors [w:] World Health Organization 11 February 2026