Dalekowzroczność – co to jest?

Osobom zmagającym się z nadwzrocznością zdarza się często mrużyć oczy podczas czytania wiadomości na telefonie, a tekst z bliska wydaje im się rozmazany. Z kolei tablice rejestracyjne oddalonych aut okazują się dość wyraźne. Jeżeli po kilku godzinach pracy przy komputerze dokucza Ci specyficzny ból głowy i uczucie zmęczonych oczu, to może być to klasyczny symptom nieskorygowanej wady wzroku znanej jako dalekowzroczność/nadwzroczność. W artykule wyjaśniamy na czym ta wada wzroku polega, jak rozpoznać ją u dzieci i dorosłych.

Nadwzroczność - co to? Mechanizm optyczny wady

W zdrowym i prawidłowo zbudowanym oku promienie światła przechodzą przez rogówkę i soczewkę, skupiając się na siatkówce. W ten sposób tworzy ostry obraz odwzorowany w mózgu.

W przypadku dalekowzroczności układ optyczny oka skupia światło za siatkówką. W efekcie powstający obraz jest nieostry, zwłaszcza gdy patrzymy na przedmioty znajdujące się blisko.
Dlaczego promienie światła ogniskują się za siatkówką? Przyczyną są najczęściej dwa czynniki anatomiczne:

• zbyt krótka gałka oczna (nadwzroczność osiowa)
• zbyt mała siła łamania światła przez układ optyczny (nadwzroczność refrakcyjna lub krzywiznowa) - gdy rogówka jest zbyt płaska lub soczewka ma niedostateczną moc skupiającą

Nadwzroczność - plusy czy minusy?

Dalekowzroczność jest klasyfikowana według trójstopniowego podziału. Zaawansowanie nadwzroczności określane jest w dioptriach dodatnich, czyli tak zwane plusy. Ze względu na głębokość wady wyróżniamy trzy stopnie:

• Mała nadwzroczność - nieprzekraczająca +2,5 dioptrii, bardzo często kompensowana przez naturalne zdolności akomodacyjne oka u młodych osób.
• Średnia nadwzroczność (umiarkowana) - od +2,5 do +6 dioptrii - oznacza trudności w widzeniu z bliska, a bez korekcji również szybkie męczenie się wzroku przy patrzeniu w dal.
• Wysoka nadwzroczność - wynosząca powyżej +6 dioptrii powoduje znaczne zaburzenia widzenia zarówno z bliska, jak i z daleka.

Nadwzroczność ukryta i jawna

Ludzkie oko posiada niesamowity mechanizm - akomodację. Jest to tak zwana nastawność oka, możliwa dzięki pracy mięśnia rzęskowego. Soczewka oka może zmieniać swoją krzywiznę i moc skupiającą. U dzieci i młodych dorosłych akomodacja jest na tyle sprawna, że oko potrafi z łatwością dostosować układ optyczny mimo niewielkiej nadwzroczności. W takiej sytuacji mamy do czynienia z nadwzrocznością ukrytą. Choć taka osoba widzi prawidłowo, to jej mięśnie gałek ocznych pracują w ciągłym napięciu. Wraz z upływem czasu zdolności akomodacyjne spadają i wada przechodzi w nadwzroczność jawną. Wówczas pojawiają się typowe objawy wady wzroku.

Objawy dalekowzroczności - na co zwrócić uwagę?

Objawy nadwzroczności i ich uciążliwość zależą od wielkości wady. Do najczęstszych należą:

• nieostre widzenie z bliska - trudności z czytaniem książek, etykiet, korzystaniem z telefonu czy pracą przy monitorze;
• astenopia - to termin medyczny na chroniczne zmęczenie oczu. Towarzyszy mu zwykle uczucie pieczenia, łzawienie, przekrwienie spojówek oraz ciężkość powiek przy długiej pracy wzrokowej;
• bóle głowy i oczu - charakterystyczny ból w okolicy czoła i oczodołów, nasilający się pod koniec dnia;
• konieczność oddalenia tekstu czy ekranu od twarzy;
• podwójne widzenie lub odruchowe mrużenie oczu - zjawiska wywołane wysiłkiem mięśniowym oka.

Nadwzroczność bywa mylona z prezbiopią (starczowzrocznością) ponieważ obie te wady wywołują podobne symptomy, jednak powody obu zjawisk są inne.
Przyczyną nadwzroczności jest anatomia oka. Natomiast starczowzroczność jest wynikiem utraty elastyczności soczewki oka i osłabienie mięśnia rzęskowego. Dalekowzroczność może występować u ludzi w każdym wieku, zaś prezbiopia pojawia się po 40. roku życia.

Nadwzroczność u dzieci

Ciekawostką jest fakt, że większość dzieci przychodzi na świat z tzw. nadwzrocznością fizjologiczną. Jest to stan całkowicie naturalny wynikający z niewielkich rozmiarów dziecięcej gałki ocznej.
Kiedy dziecko rośnie i się rozwija - jego gałki oczne wydłużają się. Proces ten nazywamy emmetropizacją. Zwykle między szóstym a ósmym rokiem życia dalekowzroczność samoistnie zanika.

Kiedy nadwzroczność u dziecka wymaga leczenia? Jeśli wada jest wysoka lub gdy występuje różnowzroczność, to brak odpowiedniej korekcji może doprowadzić do niebezpiecznych powikłań:

• zez - a dokładnie zez akomodacyjny, gdy silna akomodacja wywołuje nadmierny skurcz mięśni przyśrodkowych oka;
• leniwe oko - specyficzne niedowidzenie, gdy jedno oko funkcjonuje znacznie słabiej niż drugie. Zaniedbania tego stanu mogą prowadzić do trwałej niesprawności.

Diagnostyka nadwzroczności

Rozpoznanie nadwzroczności wymaga wizyty u optometrysty lub lekarza okulisty. Diagnostyka obejmuje:

• komputerowe badanie wzroku - wstępny pomiar refrakcji oka;
• badanie ostrości widzenia - z użyciem tablic Snellena lub cyfrowych foropterów dla dali i bliży;
• skiaskopia - pomiar wady refrakcji poprzez obserwację refleksu świetlnego;
• badanie w lampie szczelinowej;
• badanie w cykloplegii - podanie specjalnych kropli powoduje czasowe wyłączenie akomodacji. Wówczas takie badanie pozwala rozpoznać nieprawidłowości u dzieci i młodzieży.

Leczenie i korekcja nadwzroczności

Najprostszą metodą radzenia sobie z każdą wadą wzroku, w tym także z nadwzrocznością, jest noszenie okularów korekcyjnych. Ładne i funkcjonalne oprawki oraz soczewki okularowe o odpowiedniej mocy, zapewniają komfort i wygodę na co dzień.

Warto wiedzieć, że w zależności od potrzeb, możemy wybrać rozwiązania dopasowane idealnie dla nas.

• Okulary jednoogniskowe - przeznaczone są do czytania lub do pracy wzroku na określonej odległości.
• Okulary progresywne - to rozwiązanie dla osób, u których nadwzroczności towarzyszy prezbiopia. Zapewniają ostre widzenie na różnych odległościach (dla dali, odległości pośrednich oraz bliży) bez konieczności zmiany okularów.
• Okulary relaksacyjne - nazywane też miniprogresywnymi. To doskonała propozycja dla osób, które większość czasu spędzają w pomieszczeniach i skupiają wzrok na ekranie komputera lub innych urządzeń elektronicznych.

Osoby z nadwzrocznością mogą poddać się zabiegowi laserowej korekcji wady. Jest to możliwe u dorosłych pacjentów. Najczęściej kliniki okulistyczne proponują jedną z nowoczesnych metod:

• laserowa korekcja wzroku (np. Femto-LASIK, Trans-PRK, SmartSight) - polega na wymodelowaniu kształtu rogówki za pomocą lasera;
• refrakcyjna wymiana soczewki - usunięcie naturalnej soczewki i wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Ta metoda jest stosowana przy wysokiej nadwzroczności lub u pacjentów starszych.

Nieleczona dalekowzroczność - powikłania

Ignorowanie wady i unikanie jakiejkolwiek formy korekcji, to nie tylko dyskomfort. Nieleczona nadwzroczność może prowadzić do:

• przewlekłych stanów zapalnych brzegów powiek i spojówek (w sposób pośredni, z powodu stałego wysiłku akomodacyjnego);
• uporczywych nawracających migren;
• zeza akomodacyjnego i niedowidzenia u dzieci;
• podwyższonego ryzyka jaskry zamkniętego kąta - budowa oka z nadwzrocznością oznacza krótką gałkę oczną i płytką komorę przednią. To zaś sprzyja blokadzie odpływu cieczy wodnistej i wzrostowi ciśnienia śródgałkowego.

Źródła: 

V. Delpizzo Castagno, A. Gastal Fassa, M. L. Vidal Carret, M. A. Pereira Vilela, R. Dalke Meucci, Hyperopia: a meta-analysis of prevalence and a review of associated factors among school-aged children [w:] BMC Ophthalmology 2014 Dec 23:14:163

Yu Qian, Yingyan Ma, Qiurong Lin, Zhaoyu Xiang, Jun Qiang, Yan Xu, Haidong Zou, Retinal and Choroidal Changes in Children with Moderate-to-High Hyperopia [w:] Journal of Ophthalmology 2021 Sep 30:2021

Soumyadeep Majumdar, Koushik Tripathy, Hyperopia [w:] National Library of Medicine August 25, 2023

S. Mavi, J. Massie, V.Fai Chan, P. Morjaria, Hyperopia: a practical introduction [w:] Community Eye Health Journal 2024 May 15;37(122)