Badanie OCT – co to jest i jak się przygotować?

OCT, czyli optyczna tomografia koherentna, to bezkontaktowe i nieinwazyjne badanie oka. Pozwala uzyskać szczegółowe, przekrojowe obrazy jego struktur, przede wszystkim siatkówki, plamki i nerwu wzrokowego. Badanie wykorzystuje światło, a nie promieniowanie rentgenowskie. OCT jest stosowane zarówno w diagnostyce chorób oczu, jak i w monitorowaniu ich przebiegu oraz efektów leczenia.

Co to jest badanie OCT?

OCT to skrót od angielskiego optical coherence tomography, czyli optycznej tomografii koherentnej. Jest to technika obrazowania, która pozwala uzyskać bardzo szczegółowe przekrojowe wizualizacje tkanek oka.

W przeciwieństwie do klasycznej tomografii komputerowej, OCT nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, lecz światło.

W zależności od rodzaju aparatu i zastosowanego protokołu, OCT może służyć do badania struktur wewnętrznych lub przedniego odcinka oka.
Podczas badania urządzenie rejestruje odbite światło i na tej podstawie tworzy obrazy kolejnych warstw badanej tkanki. Dzięki temu lekarz może ocenić m.in. ich budowę, grubość oraz występujące w nich zmiany.

Co bada OCT?

W okulistyce OCT jest szczególnie przydatne do oceny:

• siatkówki - w tym poszczególnych jej warstw
• plamki żółtej - obszaru odpowiedzialnego za centralną część widzenia
• nerwu wzrokowego i okolicy tarczy nerwu wzrokowego
• warstwy włókien nerwowych siatkówki (RNFL)
• w określonych badaniach również struktur przedniego odcinka oka, np. rogówki.

OCT może być wykonywane jako samodzielne badanie albo jako część szerszej diagnostyki okulistycznej. Wynik należy interpretować w połączeniu z objawami pacjenta oraz innymi badaniami, ponieważ sam obraz OCT nie zawsze pozwala postawić jednoznaczną diagnozę.

Kiedy wykonuje się badanie OCT?

OCT może być zlecone wtedy, gdy okulista chce dokładniej ocenić określone struktury oka, potwierdzić lub wykluczyć podejrzenie zmian albo monitorować wcześniej rozpoznaną chorobę.
Badanie wykorzystuje się m.in. w diagnostyce i monitorowaniu:

• zwyrodnienia plamki żółtej (AMD)
• retinopatii cukrzycowej
• obrzęku plamki żółtej
• otworu w plamce
• błon nasiatkówkowych
• innych chorób i zmian dotyczących siatkówki oraz plamki
• jaskry
• zmian dotyczących nerwu wzrokowego

OCT jest również wykorzystywane do monitorowania zmian zachodzących w czasie. Kolejne badania wykonuje się w celu porównania. To pozwala ocenić, czy stan pacjenta pozostaje stabilny, postępuje lub czy zastosowane leczenie przynosi oczekiwany efekt.

Czy OCT wykrywa jaskrę?

OCT jest ważnym badaniem pomocniczym w diagnostyce i monitorowaniu jaskry. Pozwala m.in. ocenić warstwę włókien nerwowych siatkówki oraz struktury związane z nerwem wzrokowym. Ale nie jest to badanie jedyne i podstawowe w kierunku jaskry.

Czy do badania OCT trzeba rozszerzać źrenice?

Nie zawsze. Rutynowe farmakologiczne rozszerzanie źrenic nie jest konieczne przy każdym badaniu OCT. W wielu przypadkach skan można wykonać przy naturalnej szerokości źrenicy. Krople rozszerzające mogą być jednak zastosowane, np. gdy źrenica jest mała i jej poszerzenie może ułatwić uzyskanie odpowiedniej jakości obrazu.

Jeżeli okulista lub osoba wykonująca badanie planuje rozszerzenie źrenic, warto pamiętać, że krople mogą spowodować przejściowe pogorszenie ostrości widzenia i większą wrażliwość na światło.

Tu przeczytasz więcej o działaniu atropiny do oczu

Jak przygotować się do badania OCT?

Zwykle nie jest wymagane specjalne przygotowanie do OCT. Nie trzeba być na czczo ani wykonywać wcześniej szczególnych czynności.
To, o czym należy pamiętać przed wizytą, to:

• zabranie wcześniejszych wyników badań okulistycznych, jeśli takie posiadamy,
• poinformowanie personelu o innych chorobach oczu i przyjmowanych lekach.

Zawsze też należy uwzględnić konieczność zastosowania do badania kropli rozszerzających źrenice. Przez pewien czas będziemy odczuwać tego skutki w postaci osłabienia ostrości widzenia i światłowstrętu. Dlatego warto zabrać okulary przeciwsłoneczne i nie prowadzić samochodu.

Jak wygląda badanie OCT?

Badanie jest wykonywane w pozycji siedzącej. Pacjent opiera głowę na podpórkach aparatu i patrzy na wskazany punkt. Urządzenie skanuje oko bez bezpośredniego kontaktu z jego powierzchnią.

Podczas wykonywania skanu należy starać się patrzeć w wyznaczonym kierunku i przez chwilę pozostawać nieruchomo. Ruchy oka mogą pogorszyć jakość obrazu, dlatego współpraca pacjenta jest istotna.

W zależności od celu badania wykonywane są odpowiednie skany, np. obejmujące plamkę, siatkówkę lub okolice nerwu wzrokowego.

Czy badanie OCT boli?

Nie. OCT jest badaniem bezkontaktowym i nieinwazyjnym, dlatego samo wykonanie skanu nie powoduje bólu. Jedyny dyskomfort dotyczący tej metody diagnostycznej to wspomniane już rozszerzenie źrenic i nadwrażliwość na światło utrzymująca się jeszcze przez kilka godzin.

Ile trwa badanie OCT?

Samo wykonanie skanów jest krótkie. Całkowity czas wizyty zależy jednak od zakresu badania oraz od tego, czy wykonywane są dodatkowe procedury. Jeśli specjalista decyduje o potrzebie zastosowania kropli rozszerzających źrenice - wymaga to nieco więcej czasu, by zaaplikowany preparat zadziałał.

Czy OCT jest bezpieczne?

OCT jest nieinwazyjną metodą obrazowania. Nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, więc kobiety w ciąży mogą bez obaw podjąć się badania. Jak w przypadku każdego badania diagnostycznego, jakość uzyskanego obrazu może zależeć m.in. od współpracy pacjenta oraz przejrzystości struktur oka. Zmiany takie jak nasilona zaćma, krwotok do ciała szklistego czy zmętnienia rogówki mogą utrudniać uzyskanie dobrej jakości obrazu.

OCT a badanie dna oka – jaka jest różnica?

OCT i badanie dna oka bywają utożsamiane, ale dostarczają one innych informacji.
Badanie dna oka oznacza ocenę struktur znajdujących się na dnie oka, m.in. siatkówki, naczyń i tarczy nerwu wzrokowego. Zaś OCT tworzy przekrojowe obrazy struktur oka, dzięki czemu można dokładniej analizować poszczególne warstwy, ich grubość i wzajemne ułożenie. Dlatego OCT nie należy traktować jako prostego zamiennika badania dna oka. Obie metody mogą się wzajemnie uzupełniać.

Czy OCT i OCT-A to to samo?

Nie. OCT-A, czyli angiografia OCT, jest rozwinięciem technologii OCT służącym do obrazowania przepływu krwi w drobnych naczyniach siatkówki i naczyniówki. Jest to również metoda nieinwazyjna.

Klasyczne OCT przede wszystkim pokazuje strukturę tkanek, natomiast OCT-A dostarcza informacji o ich mikrokrążeniu.

Czy wynik OCT można samodzielnie zinterpretować?

Wynik badania widoczny jest na wydruku lub ekranie. Można zobaczyć na nim kolorowe mapy, przekrojowe obrazy i różnego rodzaju wartości pomiarowe. Nie należy jednak oceniać ich wyłącznie na podstawie pojedynczej liczby czy koloru na mapie.

Do pełnej Interpretacji OCT uwzględnienia się:

• wiek pacjenta
• objawy
• wcześniejsze wyniki
• budowę anatomiczną oka
• jakość wykonanego skanu
• inne badania okulistyczne

Szczególnie ważne jest porównanie kolejnych badań wykonanych w podobny sposób, jeśli OCT służy do monitorowania choroby.

Czy OCT jest potrzebne przy każdej kontroli wzroku?

Nie. O zasadności wykonania OCT decyduje okulista. Pod uwagę brane są występujące u pacjenta symptomy, wyniki wcześniejszych diagnostyk i podejrzenie konkretnej choroby.

OCT jest szczególnie przydatne wtedy, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena struktur, których nie można wystarczająco szczegółowo ocenić podczas podstawowego badania okulistycznego.

Najczęściej zadawane pytania o badanie OCT

Czy przed OCT trzeba być na czczo?
Nie. Samo badanie OCT nie wymaga bycia na czczo.

Czy OCT wykonuje się na obojgu oczach?
Zakres badania zależy od wskazań. W wielu sytuacjach oceniane zarówno prawe, jak i lewe oko, ale o zakresie badania decyduje specjalista.

Czy można wykonać OCT bez skierowania?
Zależy to od placówki i rodzaju wizyty. Jeśli badanie jest częścią konsultacji okulistycznej, decyzję o jego wykonaniu podejmuje specjalista.

Czy OCT wykryje wszystkie choroby oczu?
Nie. OCT jest bardzo przydatnym narzędziem diagnostycznym, ale nie zastępuje pełnego badania okulistycznego. Nie wszystkie choroby można rozpoznać na podstawie obrazu OCT.

Czy trzeba zdejmować soczewki kontaktowe przed OCT?
Sposób postępowania może zależeć od rodzaju badania i aparatu. Jeśli placówka przekazała konkretne zalecenia dotyczące soczewek kontaktowych, należy się do nich zastosować.

Czy można mieć makijaż podczas badania OCT?
Samo OCT nie wymaga specjalnego przygotowania skóry wokół oka. Jeśli podczas tej samej wizyty mają być wykonywane inne badania, placówka może zalecić brak makijażu.

Źródła:
Christopher S Langlo, Aana Amin, Susanna S Park, Optical coherence tomography retinal imaging: narrative review of technological advancements and clinical applications [w:] Annals of Translational Medicine 2025 Apr 30;13(2)

Jasmine Yaowei Ge, Zhen Ling Teo, Jing Liang Loo, Recent advances in the use of optical coherence tomography in neuro-ophthalmology: A review [w:] Clinical & Experimental Ophthalmology 2024 Mar;52(2)

Bhadra U Pandya, Michael Grinton, Efrem D Mandelcorn, Tina Felfeli, RETINAL OPTICAL COHERENCE TOMOGRAPHY IMAGING BIOMARKERS: A Review of the Literature [w:] Retina 2024 Mar 1;44(3)

Giacinto Triolo, Alessandro Rabiolo, Optical coherence tomography and optical coherence tomography angiography in glaucoma: diagnosis, progression, and correlation with functional tests [w:] Therapeutic Advances in Ophthalmology 2020 Jan 17;12